LGS Fen Bilgisi Nasıl Çalışılmalı?

LGS Fen Bilgisi Nasıl Çalışılmalı?

Fen Bilgisi, LGS’de sadece “bilgi hatırlama” dersi değildir. İyi bir fen neti; kavrama, yorumlama, veriyi okuma (grafik–tablo–deney), günlük hayata bağlama ve doğru çıkarım yapma becerileriyle gelir. Bu yüzden “ezberledim” hissi çoğu zaman yanıltıcıdır: Konu anlatımını dinlemek yetmez; öğrendiğini soru ve veri üzerinden test edebilmen gerekir.

Aşağıda LGS Fen için işe yarayan, sınavın mantığıyla uyumlu bir çalışma sistemi bulacaksın.

1) Fen’de hedef: “Kavram + İlişki + Uygulama”

Fen konuları birbirine zincir gibi bağlıdır. Bir konuyu yüzeysel geçince sonraki konularda soruların çoğu “tutmaz”. Örnek:

• Kuvvet ve Hareket (grafikler, hızlanma–yavaşlama, sürat–hız ayrımı) tam oturmadan
• Elektrik Devreleri (akım, gerilim, direnç ilişkisi) sorularında zorlanmak çok normaldir.

Bu nedenle her konu için kendine şu 3 soruyu sor:

1. Bu konunun temel kavramları neler? (tanım–bilgi)
2. Bu kavramlar birbiriyle nasıl ilişki kuruyor? (neden–sonuç)
3. Bunu bir soru üzerinde uygulayabilir miyim? (yorum–problem çözme)

Bu üçlü tamamlanmadan “konu bitti” sayma.

2) Şemalar, görseller ve kavram haritaları kullan

LGS Fen sorularının önemli bir kısmı metinle birlikte görsel okuma gerektirir. Özellikle şu başlıklarda görsel çalışmak şarttır:

• Hücre, organeller, sistemler (hücre yapısı, sindirim, dolaşım vb.)
• Fotosentez–solunum–madde döngüleri
• Elektrik devre şemaları
• Basınç, ısı–sıcaklık, ses gibi “soyut” görünen konular

Çalışma tekniği: Konuyu bitirince defterine 1 sayfalık kavram haritası çıkar. Örneğin “Fotosentez” için: ışık şiddeti, CO₂ miktarı, sıcaklık, su, klorofil ve sonuç (O₂ üretimi / glikoz) ilişkisini oklarla bağla. Sonra 10 soru çöz ve haritayı “soru hatalarına göre” güncelle.

3) Günlük hayata bağla: “Fen her yerde”

Fen’i sadece kitap sayfasında değil, çevrende görmeye başladığında öğrenme hızın artar. Basit ama etkili örnekler:

• Asit–baz: Turşu neden ekşidir? Limon neden “asit” etkisi verir?
• Isı iletimi: Metal kaşık çayda neden hızla ısınır? Tahta kaşık neden daha geç ısınır?
• Ses: Farklı ortamlarda (boş oda, halılı oda, açık alan) ses nasıl değişir? Neden?

Bu yaklaşımın faydası şudur: Sınav soruları “bu bilgiyi nerede kullanırsın?” mantığıyla gelir. Günlük hayat bağlantısı kuran öğrenci, yorum sorularında daha hızlı karar verir.

4) Grafik, tablo ve deney verisi okumayı ayrı bir beceri gibi çalış

LGS Fen’de en çok net kaybettiren şeylerden biri “konuyu biliyorum ama grafiği okuyamadım” durumudur. Bu yüzden grafik–tablo okuma, haftalık planının ayrı bir parçası olmalı.

Örnek odaklar:

• Hareket: hız–zaman grafiğinde eğimin anlamı, alan yorumları, sabit hız / ivme
• Fotosentez: ışık şiddetine göre oksijen üretimi grafikleri, sınırlayıcı faktör mantığı
• Elektrik: devre şeması okuma, ampul parlaklığı çıkarımları, seri–paralel mantığı

Kural: Bir grafiğe baktığında önce şunu yap:

• Eksenleri oku (birim dahil).
• Artış/azalışın ne anlama geldiğini cümleyle söyle.
• “Neden böyle?” sorusuna 1 neden yaz.
• Sonra soruya geç.

Bu küçük rutin, “görseli hızlı geçme” hatasını azaltır.

5) Konuları bölerek çalış: tek oturumda “tam konu” bitirmeye çalışma

Bir oturumda tüm “Sindirim Sistemi”ni bitirmeye çalışmak, çoğu öğrencide verimi düşürür. Çünkü konu uzun oldukça dikkat azalır ve “yarım öğrenme” olur.

Bunun yerine konuyu mikro parçalara ayır:

• Organların görevleri
• Enzimlerin çalışma mekanizması
• Kimyasal–fiziksel sindirim ayrımı
• Emilim ve ilgili kavramlar

Her mikro parçadan sonra 10–15 soru çöz. Böylece öğrenme “pasif” değil, “aktif” hale gelir.

6) Soru çözümünde kalite: her soru aynı değerde değil

Fen’de soru çözmek demek, sadece sayı artırmak değildir. Şu tip soruları özellikle hedefle:

• Deney düzenekli sorular
• Grafik–tablo yorum soruları
• Çok adımlı çıkarım soruları (1 bilgi yetmez, ilişki kurmak gerekir)

Ayrıca “yanlış” kadar “doğru ama şans” sorularını da takip et. Çünkü LGS’de iyi sonuç; doğruyu “neden doğru” olduğunu bilerek yapmaktır.

7) Deneme–analiz–plan döngüsü: net artıran gerçek sistem

Deneme çözmek tek başına işe yaramaz; denemenin analizi işe yarar. Her denemeden sonra 20–30 dakika ayır ve yanlışlarını şu şekilde sınıflandır:

• Konu eksiği (bilgi yok)
• Kavram karışıklığı (vardı ama karıştırdım)
• Veri okuma hatası (grafik/tablo/düzenek)
• Dikkat hatası (işlem/okuma)

Sonra bir sonraki hafta için 3 net hedef koy:

• 1 konu eksiğini kapat
• 1 grafik/tablo becerisini güçlendir
• 1 soru tipinde hız kazan

Bu döngü, gelişimi ölçülebilir hale getirir.

Örnek haftalık çalışma planı

Aşağıdaki planı kendi okul/etüt saatlerine göre uyarlayabilirsin. Önemli olan “her gün az da olsa” düzeni korumak.

En sık yapılan hatalar

• Konuyu “okudum” diye bitmiş saymak
• Grafik/tablo sorularını geçiştirmek
• Deneme çözüp analiz yapmamak
• Çok uzun oturumlarla verimi düşürmek
• Yanlışın nedenini yazmadan geçmek

Sonuç: Fen’de net artıran 5 kural

• Konuyu tam anlamadan geçme.
• Şema ve görselle öğren; kavram haritası çıkar.
• Grafik, tablo ve deney yorumlamayı düzenli çalış.
• Günlük hayattan bağlantı kur.
• Deneme çöz; mutlaka analiz et ve haftalık plana çevir.

Fen’de istikrarlı bir sistem kurduğunda, “fen zor” algısı hızlıca kırılır. Önemli olan daha çok çalışmak değil; doğru şekilde, ölçerek ve geliştirerek çalışmaktır.